UVV Zoetermeer
Een organisatie die zich steeds opnieuw uitvindt.
De historie van UVV Zoetermeer
Een verhaal van initiatief, betrokkenheid en veerkracht.
[Leestijd: plm. 8 minuten]
UVV Zoetermeer bestaat niet zomaar. De wortels van onze organisatie liggen in de economische crisis van de jaren dertig, de vrouwenemancipatie, de dreiging van een wereldoorlog, het verzet tijdens de bezetting en uiteindelijk de wederopbouw van Nederland.
Sterker nog: als een paar eigenwijze vrouwen in Amsterdam in 1938 niet hadden besloten dat ze zich nergens door lieten tegenhouden, had UVV misschien nooit bestaan.
Het verhaal van UVV Zoetermeer begint dus verrassend genoeg niet in Zoetermeer, maar tientallen jaren eerder.
Het prenatale stadium
Nederland bevond zich midden in een economische crisis, die niet veel later zou leiden tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog. De positie van werkende vrouwen was in die jaren niet best. Er werd zelfs een wet aangekondigd, waardoor getrouwde vrouwen niet meer zouden mogen werken. Want dat was – volgens de indieners – toch alleen maar “om luxe goederen te kopen”.
Deze motivatie viel uiteraard niet bij iedereen in goede aarde en stuitte op fel verzet bij een aantal feministen, waaronder Jane de Iongh. Zij organiseerde met plusminus twintig werkende vrouwen een bijeenkomst in het Amsterdamse Concertgebouw. En dat werd een groot succes.
Uit een opinieonderzoek bleek dat 98% van de werkende vrouwen dit deed uit bittere noodzaak. De resultaten werden gepubliceerd en onder druk van pers en publieke opinie werd het wetsvoorstel ingetrokken.
Toen in 1938 de oorlogsdreiging steeds groter werd, begon de overheid voorbereidingen te treffen voor de oprichting van een zogenaamde Luchtbeschermingsdienst. Die moest de burgerbevolking beschermen tegen de gevolgen van luchtaanvallen. Hiervoor werden via de schrijvende pers vrijwilligers gevraagd. Onderaan de oproep stond in kleine lettertjes:
“Vrouwen ook welkom.”
Dat waren drie woorden die Jane de Iongh behoorlijk tegen het verkeerde been stootten.
Met drie vriendinnen deed zij de directeur van de Luchtbeschermingsdienst in oprichting de suggestie om de zaak maar helemaal aan vrouwen over te laten. Dan kon hij op zeer korte termijn verzekerd zijn van de hulp van minstens 2.000 vrouwen.
De dames hadden toen nog geen idee dat hun initiatief enkele jaren later zou uitgroeien tot een landelijke organisatie die uiteindelijk ook in Zoetermeer actief zou worden.
Vrijwilligerswerk in de Tweede Wereldoorlog
Later dat jaar richtten de vrouwen het Amsterdamse Korps Vrouwelijke Vrijwilligers (KVV) op. Zwaarwegend motief was dat een oorlog dreigde en dat, zelfs als Nederland neutraal zou blijven, vrouwen hun burgerplicht niet wilden verzaken en actief bij het verlenen van hulp aan de burgerbevolking betrokken wilden zijn. Het eerste bestuur werd gerekruteerd uit de bredere kring van de vrouwenbeweging.
Dit initiatief werd al heel snel opgevolgd in veel andere plaatsen, verspreid over het hele land. Er werden EHBO-cursussen gegeven, er werden sokken en bivakmutsen gebreid voor de gemobiliseerde soldaten en vrouwen volgden een opleiding tot vrachtwagenchauffeur.
In de eerste oorlogsjaren werd er enorm veel werk verzet, zoals direct na het bombardement op Rotterdam. Engelse piloten werden geholpen aan onderduikadressen en vluchtelingen werden opgevangen en ondergebracht. Maar het waren steeds lokale initiatieven. Tegen het einde van de oorlog waren er zo’n 200 van die KVV groepen actief. En dat was nog maar het begin.
Rond 1943 ontstond de behoefte om de lokale korpsen vanuit een landelijke organisatie te gaan ondersteunen, maar tijdens de oorlog was het oprichten van een vereniging ondenkbaar. Overleg moest allemaal het in het geheim plaatsvinden. In één van die heimelijke ontmoetingen werd de oprichting van de Landelijke Unie van Vrouwelijke Vrijwilligers (UVV) voorbereid, om direct na de oorlog alle vrouwelijke hulpdiensten onder één naam te kunnen verenigen. Het resultaat was dat al een paar dagen na de bevrijding – op 7 mei 1945 – de Unie van Vrouwelijke Vrijwilligers officieel van start kon gaan.
De wederopbouw
Na vijf jaar oorlog lag een groot deel van Nederland in puin. Bruggen waren opgeblazen, spoorlijnen vernield en duizenden huizen beschadigd of verdwenen. Door een bundeling van krachten en hulp van onder andere het Marshallplan werd Nederland in de jaren daarna weer opgebouwd. Ook voor de UVV brak een nieuwe periode aan.
De Unie van Vrijwilligers werd vooral bekend door Tafeltje-Dek-Je. Dankzij dit mooie initiatief kregen bejaarden, gehandicapten en/of chronisch zieken dagelijks een maaltijd thuis bezorgd. In vrijwel elke lokale UVV afdeling was er wel een groep vrijwilligers mee bezig.
Later kwamen daar nog andere diensten bij, allemaal gericht op burgers, die hulp nodig hadden. Zowel in de thuissituatie, als in instellingen, zoals ziekenhuizen, bejaardentehuizen en verzorgingscentra.
Groeikern Zoetermeer
Inmiddels was de UVV uitgegroeid tot een landelijke organisatie met tientallen lokale afdelingen. Maar één plek ontbrak nog: Zoetermeer.
Dat was destijds overigens nog geen stad, maar een dorp dat op het punt stond compleet van karakter te veranderen. Je moet je eens voorstellen: Zoetermeer telde begin jaren zestig nog maar zo’n 10.000 inwoners. Geen stad met woonwijken en RandstadRail, maar een bescheiden dorp dat vooral bekend stond om de boterfabriek.
Het boterdorp werd in 1962 aangewezen als groeikern om de woningnood in de regio Haaglanden op te vangen. Het groeide van circa 10.000 inwoners in een snelle, planmatige ontwikkeling uit tot een stad van meer dan 100.000 inwoners.
De eerste nieuwbouwwijken Driemanspolder, Palenstein en Meerzicht, werden gebouwd tussen 1965 en 1969. Er verrezen veel galerijflats. Deze ruime en relatief goedkope flats, omgeven door groenvoorzieningen, trokken vooral jonge gezinnen naar deze groeistad.
Vanaf 1974 werden in hoog tempo nog meer wijken uit de grond gestampt. Buytenwegh-De Leyens en Seghwaert hadden geen hoge flats meer, maar vooral gestapelde laagbouw. Er woonden ook steeds meer oudere mensen in Zoetermeer.
Oprichting UVV Zoetermeer
Dat was de directe aanleiding om ook hier een eigen unie van Vrouwelijke Vrijwilligers te beginnen. Eén van de mensen die zag dat Zoetermeer zo’n organisatie hard nodig had, was mevrouw Winkel. Zij nam het initiatief om ook in Zoetermeer een afdeling van de UVV op te richten.
Je kunt het je nu echt niet meer voorstellen, maar in die tijd betaalden zo’n 40 (doorgaans gehuwde) dames nog contributie om vrijwilligerswerk te mogen (en te kunnen) doen. Ze organiseerden twee keer per jaar een kledingbeurs voor mensen die het niet breed hadden. Ze verkochten ook kinderpostzegels, brachten maaltijden rond en gaven les in volksdansen. Later organiseerden ze ook verschillende activiteiten in de dienstencentra (o.a. ’t Huys te Palensteyn) en bejaardentehuizen (’t Seghe Waert, Albrandswaard en Buytenhaghe) en in samenwerking met het Rode Kruis werden Telefooncirkels opgezet.
Naamswijziging
In 1977 verandert de naam in Unie Van Vrijwilligers en zijn ook heren welkom als vrijwilliger. De afkorting en het logo blijven daarbij ongewijzigd.
Groei
Zo rond 1980 omvat UVV Zoetermeer zo’n 160 vrijwilligers (155 dames en 5 heren). Dat aantal groeit gestaag door en er komen steeds meer activiteiten bij. O.a. doordat Zoetermeer een eigen ziekenhuis krijgt. In 1986 zijn er meer dan 300 UVV vrijwilligers actief in Zoetermeer.
Tegenwind
Tussen 1990 en 2015 kreeg de UVV te maken met veranderingen die veel verder gingen dan een paar organisatorische aanpassingen. De manier waarop Nederland naar ouderenzorg keek, veranderde ingrijpend.
Daardoor liep het aantal vrijwilligers weer terug. Dat werd o.a. veroorzaakt door veranderingen in de maatschappij, zoals bezuinigingen bij de Bibliotheek en de invoering van de WMO (Wet Maatschappelijke Ondersteuning). Het credo werd daarmee dat oude mensen zo lang mogelijk thuis zouden moeten kunnen blijven wonen. En dat leidde ertoe dat bejaardentehuizen ophielden te bestaan en verpleeghuizen een heel stuk kleinschaliger werden. Het is overigens zeker niet zo, dat vrijwilligerswerk minder populair werd. Maar wel dat er een verschuiving plaatsvond van werken in/om inrichtingen naar de thuissituatie. En er kwamen ook veel meer organisaties, waarin mensen als vrijwilliger aan de slag kunnen, met een schaarste op de markt als gevolg.
Heroriëntatie
UVV Zoetermeer voerde een breed onderzoek uit naar de consequenties van de invoering van de WMO. Dit resulteerde in 2016 in het “Witte Vlekken Rapport” dat we deelden met de gemeente en andere zorg- en welzijnsorganisaties in Zoetermeer. En we gebruikten het ook om in te spelen op nieuwe behoeftes bij onze doelgroep. Zo zijn Begeleiding Na Opname en de Boodschappendienst ontstaan, en werd veel aandacht besteed aan het uitbreiden en professionaliseren van ons Begeleid Vervoer.
En vanaf die tijd zoekt UVV Zoetermeer steeds nadrukkelijker de samenwerking op met andere instellingen en/of de gemeente. Dat leidde weer tot nieuwe diensten, zoals het Busvervoer, de Grijze Reigâhs, Fietsmaatjes en zeer recentelijk ook de doorstart van de Telefooncirkels. Ook groeide de doelgroep de laatste tijd verder. En dus steeg ook het aantal vrijwilligers weer en is UVV Zoetermeer nu groter dan het ooit was.
Waar is dat feestje?
In 2024 vierde UVV Zoetermeer haar 50-jarig jubileum. Zo’n bijzondere mijlpaal kon natuurlijk niet ongemerkt voorbijgaan. Daarom werd een feestelijke avond georganiseerd voor alle vrijwilligers.
Het jubileumfeest vond plaats in De Entree en kende diverse hoogtepunten. Een daarvan was de uitreiking van een speciale oorkonde door wethouder Ingeborg ter Laak namens het gemeentebestuur van Zoetermeer. Bij die gelegenheid sprak zij haar waardering uit voor het werk van de vele vrijwilligers. Daarbij benadrukte zij dat vrijwilligers onmisbaar zijn voor de samenleving en dat UVV Zoetermeer daar al vijftig jaar lang een waardevolle bijdrage aan levert. Elders op de website vind je het verslag en de foto’s van deze onvergetelijke avond.
Toekomst
Wat de vrijwilligers van UVV Zoetermeer over vijf jaar precies doen, weet niemand. De geschiedenis van UVV laat echter zien dat de organisatie zich steeds heeft aangepast aan veranderingen in de samenleving en aan de behoeften van haar doelgroepen.
Ook in de toekomst zal UVV Zoetermeer blijven kijken waar vrijwilligers het verschil kunnen maken. De vraag naar ondersteuning verandert voortdurend. Zoals UVV zich in het verleden heeft aangepast aan nieuwe omstandigheden, zullen we dat ook in de toekomst blijven doen: betrokken, flexibel en dicht bij de mensen voor wie we ons inzetten.
Lijkt het je interessant om daaraan bij te dragen? Bekijk dan onze openstaande vrijwilligersvacatures of neem contact met ons op voor meer informatie.